Trật khớp xương bánh chè là chấn thương thường gặp ở đầu gối, đặc biệt ở người chơi thể thao hoặc vận động mạnh. Tình trạng này không chỉ gây đau nhức dữ dội mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng đi lại nếu không được xử lý đúng cách. Hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu và cách chăm sóc, điều trị trật khớp xương bánh chè là vô cùng quan trọng để giúp người bệnh phục hồi nhanh, tránh biến chứng nguy hiểm và tái phát về sau. Hãy cùng Starsmec tìm hiểu ngay nhé!

1. Trật khớp xương bánh chè là gì?

Trật xương bánh chè hay trật khớp bánh chè là chấn thương mà khớp xương bánh chè bị trật ra khỏi rãnh của khớp gối. Người bệnh không thể cử động cẳng chân sau do tình trạng xáo trộn cấu trúc khiến đầu gối bị khóa, thường kéo theo hệ lụy rách dây chằng khớp gối.

Xương bánh chè là một phần của cấu trúc khớp gối, cùng với xương đùi và xương chày. Xương bánh chè nằm bao bọc quanh đầu gối, đóng vai trò là điểm liên kết của cơ thẳng đùi và cơ rộng giữa. Trong khi đó, cơ rộng trong và cơ rộng (Các gân cơ này còn được gọi chung là gân cơ tứ đầu đùi) ngoài bám vào bờ của xương bánh chè.

Xương bánh chè hoạt động như điểm tựa làm tăng lực cho vận động gấp duỗi gối được diễn ra vững chắc hơn. Những công năng chính của xương bánh chè bao gồm:

• Liên kết gân cơ tứ đầu và dây chằng bánh chè.
• Tiếp thêm lực để cơ tứ đầu hoạt động tốt hơn.
• Bảo vệ gân cơ tứ đầu khỏi lực ma sát sát bằng cách giảm thiểu sự tiếp xúc của gân với xương đùi.
• Bảo vệ các cấu trúc sâu hơn bên trong khớp gối.

Xương bánh chè bị trật là một trong các loại chấn thương phổ biến, xảy ra khi có lực bên ngoài tác động mạnh khiến cho xương bánh chè bị trật ra khỏi vị trí thông thường. So sánh với xương chày hoặc xương đùi, thì xương bánh chè dễ bị trật hơn. Tuy nhiên đây cũng là một ưu điểm trong điều trị, cấu trúc sẽ dễ dàng được nắn chỉnh lại hơn so với 2 xương khác trong khớp gối.

Xem thêm: Rách gân bánh chè - Điều trị như thế nào?

2. Nguyên nhân nào gây trật khớp xương bánh chè?

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến trật bánh chè, trong đó phổ biến nhất là chấn thương trực tiếp hoặc chuyển động sai tư thế của khớp gối. Một số nguyên nhân chính gồm:

2.1. Tai nạn và chấn thương thể thao

• Té ngã, va đập mạnh trực tiếp vào đầu gối.
• Chơi thể thao như bóng đá, bóng chuyền, cầu lông, pickleball hoặc chạy bộ mà xoay người đột ngột khi đầu gối đang gập.

2.2. Yếu tố giải phẫu

• Rãnh trượt bánh chè nông hoặc lệch, khiến xương dễ trượt ra khỏi vị trí.
• Dây chằng bánh chè yếu, không đủ giữ vững khớp gối.
• Góc xương đùi – chày bất thường, khiến lực tỳ lệch khi vận động.

2.3. Cơ đùi mất cân đối

Cơ tứ đầu đùi (đặc biệt là cơ rộng trong) yếu hơn cơ rộng ngoài, khiến bánh chè bị kéo lệch khi gập – duỗi gối.

2.4. Di truyền hoặc tiền sử tái trật

Người từng bị trật khớp gối một lần có nguy cơ tái trật cao hơn, nhất là nếu không được tập phục hồi đúng cách.

3. Ai dễ bị trật xương bánh chè?

Trật xương bánh chè phần lớn xảy ra do chấn thương, tai nạn, bất cứ ai cũng có thể mắc phải. Đặc biệt là đối với những chấn thương đầu gối. Các đối tượng có nhiều khả năng bị chấn thương đầu gối cũng sẽ có tỷ lệ rủi ro trật bánh chè cao hơn. Những người dễ gặp phải chấn thương này bao gồm:

• Vận động viên, đặc biệt là vận động viên các môn thể thao dùng chân, bật nhảy và có tính đối kháng.
• Vũ công, thường xuyên thực hiện các động tác xoay chuyển nhanh.
• Người có cấu trúc cơ xương khớp lỏng lẻo, ít vững (Người từng phẫu thuật thay khớp gối, người ít vận động, người có các thói quen gây tích tụ vi chấn thương tại đầu gối).
• Người thừa cân béo phì.

Đây có thể là một dị tật bẩm sinh, tuy nhiên không quá phổ biến. Bệnh được cho là có liên quan mật thiết đến một số vấn đề như là:

• Hội chứng Larson.
• Chứng loạn sản Diastrophic.
• Hội chứng Down.
• Hội chứng móng xương bánh chè (NPS).

Xem thêm: Đầu gối bị sưng đau - Điều trị và chăm sóc thế nào?

4. Trật khớp xương bánh chè có dấu hiệu như thế nào?

Mất vận động khớp gối cùng với cơn đau nhói ở đầu gối là 2 biểu hiện lâm sàng rõ ràng nhất của trật xương bánh chè. Ngoài ra, tình trạng này cũng có thể gây ra biến dạng đầu gối, có thể nhìn thấy bằng mắt thường.

Và khi đầu gối bị trật có thêm những triệu chứng sưng tấy, phù nề, cơn đau không có dấu hiệu thuyên giảm theo thời gian, có nghĩa đây là chấn thương ở mức độ nặng, xương bánh chè không thể tự quay về vị trí ban đầu. Ngay lúc này, người bệnh cần phải đến bệnh viện để được can thiệp điều trị.

Với trật xương bánh chè cấp tính, bệnh ở mức độ nhẹ, người bệnh chỉ bị giảm tầm vận động khớp gối, và cơn đau khớp vẫn còn trong ngưỡng chịu đựng. Cần chú ý quan sát những triệu chứng sau đây để biết liệu chấn thương có đang tiến triển xấu đi hay không. Những triệu chứng cảnh báo mà người bệnh nên biết:

• Cơn đau nhói dai dẳng, trở nặng theo thời gian.
• Tình trạng mất vững hoặc không thể chịu lực ở đầu gối.
• Sưng, bầm tím tại đầu gối ngày càng rõ rệt hơn.
• Dần cứng khớp, không thể đi lại.

Nếu được nắn chỉnh lại, cơn đau có thể giảm, nhưng người bệnh vẫn cảm thấy lỏng gối, sợ di chuyển.

5. Phân loại trật khớp xương bánh chè

Trật bánh chè được chia thành hai nhóm chính:

5.1. Trật khớp cấp tính

Xảy ra lần đầu tiên, do va đập mạnh hoặc sai tư thế. Cần nắn chỉnh khẩn cấp để đưa xương về đúng vị trí.

5.2. Trật khớp tái diễn (mạn tính)

Là tình trạng bánh chè thường xuyên bị trật dù chỉ vận động nhẹ. Thường gặp ở người có cấu trúc khớp bất thường hoặc cơ yếu. Loại này cần điều trị chuyên sâu, thậm chí phẫu thuật để tái tạo dây chằng hoặc chỉnh hình rãnh bánh chè.

6. Sự khác nhau giữa trật khớp xương bánh chè và trật khớp gối

Trật khớp gối là chấn thương mà 3 xương đầu gối bao gồm: Xương đùi, xương bánh chè và xương chày bị xô lệch khỏi cấu trúc thẳng hàng. Phổ biến nhất là xương đùi bị mất tiếp xúc với xương chày. Từ đó, rủi ro mà các phần mềm xung quanh đầu gối bị tổn thương theo cũng cao hơn.

Trong khi đó, trật xương bánh chè mô tả hiện tượng xương bánh chè bị trật ra khỏi rãnh ròng rọc ở khớp gối. Sự liên kết giữa 2 xương đùi và xương chày có thể có liên quan hoặc không.

7. Trật xương bánh chè có nguy hiểm không?

Trật xương bánh nếu không được điều trị sẽ gây ra những hệ lụy liên quan đến gãy xương, sụn, khả năng tái trật xương bánh chè cao, đồng thời người bệnh có thể bị viêm khớp gối thoái hóa sớm.

Người bệnh ở tình trạng nặng nhưng không được điều trị kịp thời sẽ đối mặt với những rủi ro như là:

• Lan rộng phạm vi tổn thương phần mềm.
• Giảm biên độ hoạt động của khớp gối.
• Teo mô, chết mô.
• Trường hợp xấu nhất có thể phải cắt bỏ chi trên đầu gối.

8. Trật khớp xương bánh chè - Khi nào cần gặp bác sĩ?

Trật khớp bánh chè làm giảm tầm vận động của người bệnh, có thể gây ra mất chức năng vận động khớp gối tạm thời trong những trường hợp nặng. Nhưng kể cả là trật khớp bánh chè nặng hay nhẹ, người bệnh có khả năng chịu đựng được các triệu chứng không thì việc đi khám bác sĩ vẫn là một việc cần làm trong thời gian sớm nhất.

Trong thời gian đi đến bác sĩ, người bệnh cần lưu ý những điều nên và không nên sau đây để hạn chế làm nặng hơn tình trạng tổn thương:

• NÊN: Bất động khớp gối. Có thể nẹp lại đầu gối nhẹ nhàng bằng đệm, hoặc dùng khăn tắm/quần áo để giữ cho đầu gối cố định
• KHÔNG NÊN: Nâng đầu gối, cong đầu gối, cố gắng bẻ đầu gối về lại vị trí cũ và không đi bằng chân đang bị trật xương bánh chè

9. Cách chẩn đoán trật khớp xương bánh chè

Bác sĩ sẽ khám lâm sàng và chỉ định các xét nghiệm hình ảnh để xác định mức độ tổn thương:

• Chụp X-quang: giúp phát hiện lệch vị trí xương bánh chè, gãy kèm theo.
• Chụp MRI: đánh giá rách dây chằng, tổn thương sụn hoặc phần mềm quanh gối.
• CT scan: xác định chính xác cấu trúc xương và hình thái rãnh bánh chè.

10. Trật khớp xương bánh chè chữa được không?

Phương pháp điều trị trật xương bánh chè phụ thuộc vào mức độ trật khỏi rãnh, vị trí hiện tại của xương bánh chè, cùng với những tổn thương phần mềm hiện có của người bệnh. Nếu mức độ chấn thương nhẹ, không có tổn thương đến hệ thống dây chằng, gân hay mạch máu, bác sĩ sẽ nắn chỉnh để đưa xương bánh chè trở về rãnh khớp gối.

Tuy nhiên, nếu người bệnh kèm theo các tình trạng như là: Gãy xương, có mảnh sụn vỡ, rách/đứt dây chằng… Bác sĩ sẽ cân nhắc dựa trên tình trạng chấn thương để thực hiện phẫu thuật ngoại khoa nhằm xử lý tình trạng trật xương bánh chè lẫn các tổn thương phần mềm.

Người bệnh sau khi điều trị sẽ được kê cho các loại thuốc có công dụng giảm đau và chống viêm. Đồng thời, đeo nẹp cố định khớp gối để ổn định cấu trúc. Bên cạnh đó, chương trình vật lý trị liệu cũng có thể được chỉ định giúp cho người bệnh có thể rút ngắn thời gian phục hồi. Nhanh chóng hoàn lại sức mạnh khớp gối để nhanh chóng quay về cuộc sống bình thường. 

11. Hướng dẫn chăm sóc và xử lý ban đầu

Ngay khi nghi ngờ bị trật khớp bánh chè, người bệnh cần:

11.1. Dừng vận động ngay lập tức

Không cố duỗi hoặc gập gối, tránh làm tổn thương nặng thêm.

11.2. Cố định và chườm lạnh

• Dùng khăn hoặc băng vải cố định tạm thời vùng gối.
• Chườm lạnh trong 15–20 phút/lần, giúp giảm sưng đau và viêm.

11.3. Không tự nắn chỉnh

Tuyệt đối không cố “bẻ lại” bánh chè vì có thể gây rách dây chằng, gãy xương. Cần đến cơ sở y tế gần nhất để được bác sĩ nắn chỉnh an toàn.

11.4. Kê cao chân khi nghỉ

Giúp giảm sưng và cải thiện lưu thông máu.

12. Trật khớp xương bánh chè – Chăm sóc và điều trị như thế nào?

Tùy mức độ tổn thương, bác sĩ sẽ chỉ định điều trị bảo tồn hoặc phẫu thuật.

12.1. Điều trị bảo tồn (không phẫu thuật)

Áp dụng khi:

• Trật khớp lần đầu.
• Không có gãy xương hay tổn thương dây chằng nặng.

Các bước điều trị:

• Nắn chỉnh xương bánh chè trở về vị trí.
• Băng cố định hoặc bó bột khớp gối trong 2–3 tuần để ổn định.
• Dùng thuốc giảm đau, kháng viêm theo chỉ định.
• Tập phục hồi chức năng sớm để tránh cứng khớp, teo cơ.

12.2. Phẫu thuật điều trị trật bánh chè

Chỉ định khi:

• Trật tái diễn nhiều lần.
• Có tổn thương dây chằng hoặc sụn khớp.
• Bánh chè lệch nặng không thể cố định.

Một số phương pháp phẫu thuật:

• Tái tạo dây chằng chày – bánh chè giữa (MPFL).
• Điều chỉnh trục xương chày – đùi.
• Tạo hình rãnh trượt bánh chè (trochleoplasty) để xương không bị trượt ra ngoài.

Sau mổ, bệnh nhân cần tập vật lý trị liệu 2–3 tháng để phục hồi hoàn toàn chức năng khớp gối.

13. Phục hồi chức năng sau trật khớp xương bánh chè

Tập phục hồi đúng cách là yếu tố quyết định thành công sau điều trị. Các giai đoạn chính:

13.1. Giai đoạn đầu (tuần 1–3)

• Nghỉ ngơi, giữ cố định khớp.
• Chườm lạnh giảm đau, kết hợp xoa bóp nhẹ.
• Tập co cơ đùi tĩnh để tránh teo cơ.

13.2. Giai đoạn giữa (tuần 4–6)

• Tập gập – duỗi gối nhẹ nhàng trong giới hạn an toàn.
• Tập đạp xe tại chỗ, nâng chân thẳng.
• Tăng dần sức mạnh cơ tứ đầu đùi và cơ mông.

13.3. Giai đoạn phục hồi toàn phần (sau 8 tuần)

• Tập đi lại bình thường, tăng dần độ dốc.
• Tập thăng bằng, nhảy nhẹ, các bài tập linh hoạt.
• Tránh chơi thể thao cường độ cao cho đến khi bác sĩ xác nhận khớp ổn định.

Bạn đang phải chịu đựng cơn đau nhức dai dẳng ở đầu gối mỗi khi bước đi? Cảm giác xương bánh chè lệch, khớp gối "kêu lục cục" khiến bạn mất ngủ, lo lắng không dám vận động? Bác sĩ Nguyễn Trọng Thủy hiểu nỗi đau đó - nhiều bệnh nhân của tôi đã từng rơi nước mắt vì không thể leo cầu thang, không thể chơi với con...

Trong video này, Bác sĩ Nguyễn Trọng Thủy sẽ giải thích:

✅ Nguyên nhân thực sự gây trật khớp xương bánh chè

✅ Tại sao đau nhức ngày càng tăng nếu không xử lý đúng cách

✅ Cách giảm đau nhanh trong 3-5 ngày không cần thuốc

✅ Lộ trình điều trị an toàn, tránh biến chứng nguy hiểm

Đừng để trật khớp bánh chè cướp đi niềm vui vận động của bạn. Xem ngay để tìm lại cuộc sống tự do!

14. Chế độ chăm sóc và dinh dưỡng hỗ trợ phục hồi

14.1. Dinh dưỡng cần thiết

Để xương khớp nhanh lành, người bệnh nên bổ sung:

• Canxi, vitamin D, kẽm: có nhiều trong sữa, cá hồi, trứng, rau xanh.
• Collagen type II và glucosamine: giúp tái tạo sụn khớp.
• Protein nạc: thịt gà, đậu hũ, cá để phục hồi cơ bắp.

Hạn chế thức ăn nhiều dầu mỡ, rượu bia và thuốc lá vì làm chậm quá trình hồi phục.

14.2. Lối sống và vận động

• Tránh leo cầu thang, ngồi xổm hoặc chạy nhảy trong giai đoạn đầu.
• Giữ tinh thần thoải mái, ngủ đủ giấc.
• Kiểm soát cân nặng để giảm áp lực lên khớp gối.

15. Biến chứng có thể gặp nếu không điều trị đúng cách

Nếu bỏ qua điều trị hoặc phục hồi sai, trật khớp bánh chè có thể dẫn đến:

• Lỏng khớp, tái trật nhiều lần.
• Tổn thương sụn khớp gối, gây đau mạn tính.
• Thoái hóa khớp sớm.
• Giảm khả năng vận động lâu dài, ảnh hưởng đến sinh hoạt và thể thao.

16. Phòng ngừa trật bánh chè như thế nào?

Để phòng ngừa chấn thương trật xương bánh chè, cần duy trì sức khỏe của chân, hệ cơ xương khớp gồm cơ tứ đầu và cơ vùng háng. Với những người đã có những bệnh lý về khớp gối, có tình trạng mất vững khớp gối nên hạn chế tạo áp lực lớn lên khớp gối, nhất là những hoạt động chạy, bật nhảy hoặc nâng vật nặng.

Đối với những vận động viên hoặc người làm các công việc sử dụng sức mạnh chân nhiều, cần sử dụng những dụng cụ hỗ trợ lực khi hoạt động và luôn chơi thể thao đúng kỹ thuật để hạn chế chấn thương xảy ra.

Trật khớp xương bánh chè là chấn thương phổ biến nhưng hoàn toàn có thể điều trị và phục hồi nếu được xử lý đúng cách. Việc phát hiện sớm, nắn chỉnh kịp thời, kết hợp chăm sóc và phục hồi khoa học sẽ giúp người bệnh lấy lại chức năng vận động bình thường, tránh biến chứng tái phát.

Nếu có dấu hiệu đau gối, sưng, hoặc nghi ngờ trật khớp, hãy đến cơ sở y tế uy tín để được khám và điều trị chuyên khoa cơ xương khớp. Chủ động bảo vệ sức khỏe khớp gối hôm nay chính là chìa khóa để duy trì sự dẻo dai, linh hoạt và năng lượng cho tương lai.

❇️ Để đặt lịch khám, Bạn vui lòng gọi đến
  SĐT: 0399.16.1111
✳️ Hoặc đặt lịch khám trực tiếp TẠI ĐÂY
❣️ Thân ái!!!